Hệ thống pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) đã có những thay đổi quan trọng trong năm 2025. Dưới đây là tổng hợp chi tiết về luật hiện hành và các văn bản hướng dẫn thi hành mới nhất tính đến thời điểm năm 2026.
1. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành
Hiện nay, văn bản gốc quan trọng nhất đang được áp dụng là:
Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025
Ngày thông qua: 19/02/2025.
Hiệu lực thi hành: Từ ngày 01/04/2025.
Đáng chú ý, chỉ sau một thời gian ngắn, luật này đã được cập nhật bởi:
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ban hành VBQPPL 2025 (Ban hành ngày 25/06/2025) để kịp thời điều chỉnh các vấn đề thực tiễn phát sinh.
2. Hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành
Để triển khai chi tiết Luật năm 2025, Chính phủ và các Bộ ngành đã ban hành hệ thống Nghị định, Thông tư đồng bộ sau:
Nhóm Nghị định của Chính phủ:
Nghị định 78/2025/NĐ-CP: Hướng dẫn chi tiết thi hành một số điều của Luật Ban hành VBQPPL.
Nghị định 187/2025/NĐ-CP: Sửa đổi, bổ sung Nghị định 78/2025/NĐ-CP nhằm hoàn thiện các biện pháp tổ chức thực hiện.
Nghị định 79/2025/NĐ-CP: Quy định về công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa và xử lý văn bản quy phạm pháp luật.
Nghị định 80/2025/NĐ-CP: Quy định về tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật trên thực tế.
Nhóm Quyết định và Thông tư:
Quyết định 50/2025/QĐ-TTg: Ban hành Quy chế tự kiểm tra VBQPPL do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành hoặc liên tịch ban hành.
Thông tư 47/2025/TT-BCT: Quy định riêng về quy trình xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành VBQPPL trong lĩnh vực Công Thương.
3. Các nguyên tắc vàng trong xây dựng và ban hành văn bản
Theo Điều 5 Luật Ban hành VBQPPL 2025, việc soạn thảo và ban hành văn bản phải tuân thủ nghiêm ngặt 07 nguyên tắc cốt lõi:
Sự lãnh đạo của Đảng: Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tính thống nhất và hợp hiến: Văn bản phải hợp hiến, hợp pháp, thống nhất trong hệ thống pháp luật; không trái điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; tuân thủ đúng thẩm quyền, hình thức và trình tự.
Kiểm soát quyền lực: Bảo đảm chủ quyền, quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia; đặc biệt chú trọng phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, “lợi ích nhóm” và cục bộ trong xây dựng chính sách.
Quyền con người và tính minh bạch: Tôn trọng quyền con người, bình đẳng giới; bảo đảm tính dân chủ, công khai, khoa học, khả thi và hiệu quả.
Phân cấp và Đổi mới: Thúc đẩy phân quyền, phân cấp; khuyến khích sáng tạo, khơi thông nguồn lực để giải quyết các vấn đề mới, xu hướng mới của kinh tế – xã hội.
Quy trình thí điểm chặt chẽ: Các văn bản mang tính thí điểm phải xác định rõ thời gian thực hiện, phải sơ kết, tổng kết trước khi quyết định áp dụng chính thức.
Bảo vệ bí mật nhà nước: Tuân thủ tuyệt đối các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước đối với các nội dung đặc thù.
Lưu ý: Việc nắm vững các văn bản sửa đổi và Nghị định hướng dẫn là cực kỳ quan trọng đối với cán bộ pháp chế và người làm công tác xây dựng chính sách để tránh sai sót về quy trình và thẩm quyền.
